Logo 'Napisu'

„Napis” XXVI (2020)

Errare humanum est. Błędy w badaniach humanistycznych, ich rodzaje i konsekwencje

Błądzenie jest wpisane w ludzką kondycję – zamiast więc postrzegać omyłki jako godną ukrycia część pracy naukowej, pragnęlibyśmy pochylić się nad nimi z uwagą i dostrzec ich szczególną wartość. Popełnione błędy mają często ogromne konsekwencje w takich dziedzinach, jak translatoryka (np. mylne odczytania, opuszczenia czy nieudane polonizacje, w konsekwencji wpływające na surowszą ocenę samego utworu i jego twórcy), edytorstwo naukowe (błędy druku, omyłki autora, problem wyboru najlepszej podstawy wydania, sporne lekcje w różnych przekazach autentycznych, sygnalizowanie koniektur i emendacji itp.) lub interpretacja tekstów kultury (np. nadinterpretacje). Mylne tropy często wydają się bardzo kuszące i odkrywcze, dlatego też warto przeanalizować najczęstsze mechanizmy ich powstawania (i powtarzania) oraz sposoby na ich mozolne prostowanie (skrupulatna analiza bazy materiałowej – „powrót do źródeł”). Porządek sformułowanych już w starożytności zasad pracy nad tekstem utworu literackiego do dzisiaj właściwie pozostaje niezmienny: począwszy od lectio (prawidłowe odczytanie tekstu) i emendatio (poprawienie zniekształconych miejsc tekstu, uzasadnione skorygowanie dostrzeżonych w przekazie błędów), przez enarratio (omówienie tematu, wątków i motywów oraz sposobu ich ujęcia – analiza i interpretacja), aż po wieńczące pracę iudicium (sąd o dziele – wartościowanie).

Wartą poruszenia kwestią będzie jednak również sama świadomość historycznej zmienności przyjętych norm – namysł badawczy nad sytuacjami, w których powszechnie powtarzany błąd w końcu staje się zalecanym wzorcem. Szczególnie intrygującym przypadkiem wydaje się też „fortunny błąd”: omyłka spowodowana przyjęciem zbyt pochopnych założeń, która jednak staje się punktem wyjścia dla nowych kierunków badań i niezwykłych odkryć.

Ten numer „Napisu” miałby gromadzić teksty z różnych dziedzin, począwszy od historyków nauki, poprzez edytorów i tekstologów, literaturoznawców, tłumaczy, po językoznawców i redaktorów, czerpiących przykłady z własnej praktyki.

Proponowane tematy:

  • ewolucja norm językowych i praktyk wydawniczych;
  • kształtowanie się zasad pracy z tekstem w dobie druku – zabiegi twórców wokół poprawności własnych tekstów i ich świadectwa (zachowane np. w autografach, korektach, korespondencji z wydawcami i kolegami po piórze);
  • słynne błędy i ich konsekwencje dla odczytania i recepcji dzieł kultury;
  • odkrywanie i poprawianie utrwalonych w tradycji omyłek (przykłady śledztw naukowych).

Na zgłoszenia (tytuł i streszczenie) czekamy do końca maja 2020 roku, gotowe artykuły z kompletem materiałów prosimy nadsyłać do 15 września br.

vignette