Napis

„Napis” XXIV (2018)

Nie tylko wiersze, nie samyj roman. Literatura polska i rosyjska w kontekście gatunków literackich

Najnowszy numer rocznika ma mieć charakter publikacji dwujęzycznej. Jego roboczy tytuł: Nie tylko wiersze, nie samyj roman. Literatura polska i rosyjska w kontekście gatunków literackich oddaje wstępnie zamierzenia Redakcji. Chcemy odejść od tradycyjnego badania relacji literackich i kulturowych przez pryzmat „obrazów” i „stereotypów”, zamiast tego koncentrując się na wzajemnych inspiracjach (dawnych i aktualnych) oraz wspólnie realizowanych projektach o charakterze naukowym – literaturoznawczym, tekstologicznym, translatorskim, edytorskim i kulturoznawczym. W dalszym ciągu jednak interesować nas będzie odkrywanie nowych faktów oraz prezentowanie na ich podstawie analiz i interpretacji, odnoszących się do relacji polsko-rosyjskich i rosyjsko-polskich, zapisanych w utworach literatury okolicznościowej i użytkowej.

Literatura polska postrzegana jest w Rosji w bardzo zawężonej formie: głównie jako poezja, wydawana w antologiach – podobnie, w sposób jednokierunkowy, literaturę rosyjską w Polsce kojarzy się przede wszystkim z bajką (Piotr Jerszow, Iwan Kryłow, Aleksander Puszkin, teoretyczne koncepcje Władimira Proppa) oraz wielką powieścią (Fiodor Dostojewski, Lew Tołstoj, Michaił Bułhakow). Nie negując bynajmniej tych asocjacji, pragniemy zarazem wzbogacić je i zniuansować, ukazać zjawiska pojawiające się w literaturze (np. nowa fantastyka) i w badaniach dotyczących (również) kanonu literackiego obu kultur i języków (m.in. wielkie projekty edytorskie).

Proponowane tematy:

  • polsko-rosyjska współpraca naukowa w dziedzinie literaturoznawstwa i kulturoznawstwa;
  • literatura i kultura rosyjska w pracach badaczy polskich;
  • kultura i/ lub literatura polska będąca przedmiotem zainteresowań naukowców rosyjskich;
  • słowiańskie systemy językowe: ich aksjologia, semantyka i wpływ na kulturę literacką;
  • wpływ literatur obcojęzycznych na rozwój gatunków literackich;
  • edytorstwo cyfrowe – wymiana doświadczeń (np. cyfrowe edycja twórczości Tołstoja i Dostojewskiego; korespondencji polskich pisarzy emigracyjnych);
  • nowe polskie przekłady arcydzieł literatury rosyjskiej („moda na Bułhakowa”);
  • cenzura w literaturze rosyjskiej i jej tłumaczeniach.

Na zgłoszenia (temat plus półstronicowe streszczenia w języku polskim i rosyjskim) czekamy do 15 lipca 2018 r., gotowe artykuły zaś prosimy przesyłać do 15 września br.

Redakcja zastrzega sobie prawo wyboru spośród niezamawianych materiałów.

Последний номер ежегодника предполагает двуязычный контекст. Его рабочее название Не только стихи, не только роман. Польская и русская литература в контексте литературных жанров отражает предварительные замыслы редакции.

Мы хотели бы избежать традиционного изучения литературных и культурных связей через призму „образов” и „стереотипов”, а вместо этого сосредоточиться на взаимном вдохновении (прошлого и настоящего), а также совместно реализованных проектах научного характера – литературных, текстологических, переводчических, издательских и культурных исследований. Однако мы продолжаем интересоваться обнаружением новых фактов, а также их представлением на основании анализа и интерпретации, относящихся к польско-русским и русско-польским отношениям, записанным в произведениях прикладной литературы и литературы по случаю.

Польская литература в России воспринимается в очень узкой форме: в основном как опубликованная поэзия в анталогиях – в свою очередь, следует заметить, что русская литература в Польше ассоциируется прежде всего со сказкой (Петр Ершов, Иван Крылов, Александр Пушкин, теоретические концепции Владимира Проппа) и с крупными романами (Федор Достоевский, Лев Толстой, Михаил Булгаков).

Отнюдь не отрицая этих ассоцияций мы хотели бы обогатить и дифференцировать их, показать явления, появляющиеся в литературе (например новую фантастику), а также в исследованиях, касающихся литературного канона двух культур и языков (включая крупные издательские проекты).

Предлаемые темы:

  • Польско-российское сотрудничество в литературе в области литературоведения и культурологии;
  • русская литература и культура в работах польских исследователей;
  • культура и / или польская литература, представляющая интерес для российских ученых;
  • системы славянского языка: их аксиология, семантика и влияние на литературную культуру;
  • влияние иностранной литературы на развитие литературных жанров;
  • цифровое редактирование: возможности, инструменты и методы электронной среды, обмен опытом (например, цифровое издание произведений Толстого и Достоевского, переписка польских эмигрантов);
  • новые польские переводы шедевров русской литературы («мода на Булгакова»);
  • цензура в русской литературе и в ее переводах.

Заявки принимаются до 15 июля 2018 года. Заявка должна включать тему и короткое изложение (полстраницы) на польском и русском языках. Готовые статьи отправляйте пожалуйста до 15 сентября.

Редакция осталяет за собой правo ввести изменения в программе номера.

„Napis” XXV (2019) – numer jubileuszowy

Pamiątka, hołd, laudacja w literaturze i kulturze

W kulturze śródziemnomorskiej zapomnienie od najdawniejszych czasów uważano za jedną z najcięższych kar, o czym świadczy historia Herostratesa. Matką wszystkich muz była Mnemosyne – pamięć, rodzicielka sztuki, nauki i historii. Pragnieniu utrwalenia imion i dokonań ludzi, wspomnień o wydarzeniach ważnych dla danej społeczności przyszedł z pomocą wynalazek pisma – choć Platon uważał je za wroga pamięci, to właśnie ono pozwoliło na skuteczny opór, stawiany czasowi i zapomnieniu. W początkach nowoczesności media takie jak fotografia czy film, zanim zasłużyły na miano sztuki, pełniły podstawową funkcję wiernego utrwalania obrazu rzeczywistości w sposób tak drobiazgowy, że nie mógł z nim rywalizować żaden opis literacki.

Dlatego też proponowanym tematem XXV jubileuszowego numeru „Napisu” jest ukazanie przeróżnych sposobów, za pomocą których twórcy przez wieki utrwalali chwilę i walczyli z niepamięcią, posługując się w tym celu rozmaitymi gatunkami literackimi i środkami plastycznymi.

Przypomnimy historię naszego pisma oraz jego założyciela Profesora Janusza Maciejewskiego, który nadał mu formułę interdyscyplinarnego rocznika poświęconego literaturze okolicznościowej i użytkowej. Wśród rozważań z pogranicza historii literatury, historii sztuki i kulturoznawstwa oraz innych dziedzin znajdzie się miejsce na teksty poświęcone takim tematom, jak:

  • literatura okolicznościowa (utwory nagrobne i funeralne, rocznicowe, gratulacyjne itp.);
  • poetyka laudacji;
  • dedykacje jako szczególny typ tekstu;
  • inskrypcje pamiątkowe;
  • sztambuch romantyczny jako szczególne zjawisko literackie i kulturowe;
  • świadectwa pamięci: wielkie jubileusze w kulturze polskiej;
  • gatunek reportażu: jego odmiany, poprzednicy i następcy;
  • wspomnienia i sylwetki biograficzne na łamach prasy;
  • nazwy jako wyraz pamięci w przestrzeni miejskiej;
  • upamiętnienie jako element polityki historycznej;
  • pamięć w dobie Internetu (zjawisko swoistej „manii utrwalania” i zalewu obrazów: selfie, Instagram, Facebook itp.).

„Napis” XXVI (2020)

Errare humanum est. Błędy w badaniach humanistycznych, ich rodzaje i konsekwencje

Błądzenie jest wpisane w ludzką kondycję – zamiast więc postrzegać omyłki jako godną ukrycia część pracy naukowej, pragnęlibyśmy pochylić się nad nimi z uwagą i dostrzec ich szczególną wartość. Popełnione błędy mają często ogromne konsekwencje w takich dziedzinach, jak translatoryka (np. mylne odczytania, opuszczenia czy nieudane polonizacje, w konsekwencji wpływające na surowszą ocenę samego utworu i jego twórcy), edytorstwo naukowe (błędy druku, omyłki autora, problem wyboru najlepszej podstawy wydania, sporne lekcje w różnych przekazach autentycznych, sygnalizowanie koniektur i emendacji itp.) lub interpretacja tekstów kultury (np. nadinterpretacje). Mylne tropy często wydają się bardzo kuszące i odkrywcze, dlatego też warto przeanalizować najczęstsze mechanizmy ich powstawania (i powtarzania) oraz sposoby na ich mozolne prostowanie (skrupulatna analiza bazy materiałowej – „powrót do źródeł”). Porządek sformułowanych już w starożytności zasad pracy nad tekstem utworu literackiego do dzisiaj właściwie pozostaje niezmienny: począwszy od lectio (prawidłowe odczytanie tekstu) i emendatio (poprawienie zniekształconych miejsc tekstu, uzasadnione skorygowanie dostrzeżonych w przekazie błędów), przez enarratio (omówienie tematu, wątków i motywów oraz sposobu ich ujęcia – analiza i interpretacja), aż po wieńczące pracę iudicium (sąd o dziele – wartościowanie).

Wartą poruszenia kwestią będzie jednak również sama świadomość historycznej zmienności przyjętych norm – namysł badawczy nad sytuacjami, w których powszechnie powtarzany błąd w końcu staje się zalecanym wzorcem. Szczególnie intrygującym przypadkiem wydaje się też „fortunny błąd”: omyłka spowodowana przyjęciem zbyt pochopnych założeń, która jednak staje się punktem wyjścia dla nowych kierunków badań i niezwykłych odkryć.

Ten numer „Napisu” miałby gromadzić teksty z różnych dziedzin, począwszy od historyków nauki, poprzez edytorów i tekstologów, literaturoznawców, tłumaczy, po językoznawców i redaktorów, czerpiących przykłady z własnej praktyki.

Proponowane tematy:

  • ewolucja norm językowych i praktyk wydawniczych;
  • kształtowanie się zasad pracy z tekstem w dobie druku – zabiegi twórców wokół poprawności własnych tekstów i ich świadectwa (zachowane np. w autografach, korektach, korespondencji z wydawcami i kolegami po piórze);
  • słynne błędy i ich konsekwencje dla odczytania i recepcji dzieł kultury;
  • odkrywanie i poprawianie utrwalonych w tradycji omyłek (przykłady śledztw naukowych).